Tagarchief: Darwin

Evolutie: en God zag dat het goed was.

Charles Darwin, beroemd om zijn evolutietheorie, wachtte 20 jaar met de publicatie van zijn meesterwerk “On the Origin of Species” in 1859. Eens een vroom man, maar inmiddels van zijn geloof afgevallen, had Darwin angst dat zijn theorie tot religieuze prosecutie zou leiden. Niet ongegrond, want ook vandaag nog, ruim 150 jaar na het verschijnen van zijn theorie over natuurlijke selectie, blijft het een heikele kwestie. Zo controversieel dat vooral streng-christelijke scholen nog steeds bezwaar maken tegen opname van het onderwerp in het biologiecurriculum en centraal schriftelijk examen.

Babylonische spraakverwarring
De vraag is of de Goddelijke schepping en evolutie elkaar inderdaad uitsluiten. Een begripsverheldering lijkt daarom op zijn plaats. Beide theorieën bieden verklaringsmodellen over het leven op aarde, echter geven zij antwoord op twee fundamenteel verschillende vragen. Het scheppingsverhaal zoals omschreven in Genesis in het Oude Testament beschrijft een manier over hoe het leven is ontstaan. De evolutietheorie daarentegen geeft een verklaring waarom wij een zo’n grote soortendiversiteit op aarde kennen. Het beschrijft het proces van natuurlijke selectie waarbij graduele genetische verandering plaatsvinden in bacteriën, virussen, planten, dieren en mensen waardoor zij zich aan verschillende omstandigheden kunnen aanpassen. Evolutie sluit schepping dus niet uit!

Het evolutie-scheppingsdebat
Het centrale twistpunt in het debat is het teleologisch argument: de “grote” waaromvraag die de mensheid al eeuwen bezig houdt. Genesis is duidelijk, de schepping had het doel de kosmos van zijn bewoners te voorzien volgens het ontwerp van God zelve. Deze idee druist radicaal tegen het op toeval berustte proces van natuurlijke selectie die de evolutie dirigeert.

Volgens de evolutietheorie zijn ogen zijn niet ontstaan met als doel te kunnen zien. Wezens die toevalligerwijze ogen ontwikkelden hadden een voordeel ten opzichte van niet-ziende concurrenten en konden zich daardoor adequater aanpassen aan hun omgeving. Hierdoor konden zij zich beter voortplanten en gaven zij deze eigenschap door aan het nageslacht. Door de generaties werd deze eigenschap telkens onderworpen aan een selectieproces waardoor ontwerpfouten langzaam verdwenen en, in het geval van dit voorbeeld, ogen zich steeds verder gingen specialiseren om licht van verschillende golflengten te kunnen onderscheiden.

De dwingende zandloper
De schepping wordt gezien als de geboorte van ons universum, de aarde en haar schepselen. Een proces dat ruim 6000 jaar geleden plaatsvond en slechts 6 dagen in beslag nam. Het is duidelijk dat het proces van natuurlijke selectie een grotere tijdspanne omvat, maar het een misvatting te veronderstellen dat evolutie zich enkel voordeed in het verre grijze verleden van de aarde. Het is belangrijk op te merken dat in tegenstelling tot de schepping evolutie ook vandaag de dag en in de toekomst zijn werk doet.

Een actueel en berucht voorbeeld is de antibioticaresistente ziekenhuisbacterie. Normaalgesproken bestaat er in elke populatie bacteriën een bepaalde mate van genetische variatie. Dit zijn spontane veranderingen in de DNA code die ontstaan tijdens de celdeling. Deze veranderingen worden echter pas zichtbaar op het moment dat de strijd tussen leven en dood op zijn hevigst gestreden wordt: dat wil zeggen in de aanwezigheid van antibiotica. Op dat moment wordt de selectiedruk zo hoog dat 99% van de bacteriën zich niet meer weet te handhaven en sterven. Echter de 1% die overleven hebben als bij toeval één of meerdere eigenschappen verworven die hun in staat stelt zich staande te houden en te reproduceren. Dat betekent dat alle nakomelingen antibioticaresistent zijn geworden en niet langer door de gebruikelijke medicijnen bestreden kunnen worden.

Het recht van de sterkste
Het bovengenoemde proces van natuurlijke selectie staat ook wel bekend als ‘survival of the fittest’- het recht van de sterkste, en heeft over het algemeen een vrij negatieve bijklank. Maar in de strijd om het leven zijn het juist die individuen die het beste aangepast zijn aan hun omgeving die zegevieren en tevens meer kans hebben om voor nageslacht te zorgen.

Het egoïstisch gen
Evolutiebioloog Richard Dawkins heeft het evolutie-scheppingsdebat nog verder gepolariseerd door zijn extreme interpretatie van de evolutieleer. In zijn boek “The Selfish Gene” (1976) maakt Dawkins korte metten met de christelijke oorsprong van de moraal en altruïsme in de natuur. Hij wijst erop dat wij overgeleverd zijn aan de grillen van onze zelfzuchtige genen; evolutie garandeert namelijk niet het welzijn van de soort, maar van het individu als belichaming van het genetische materiaal zelf.

Een mogelijk compromis
De evolutietheorie staat letterlijk aan de wieg van de Biologie. Maar voor vele, vooral christenen, staat evolutie op gespannen voet met de schepping. In plaats van de tegenstellingen onder een vergrootglas te leggen, kunnen we ook proberen om tot een verstandshouding te komen. Hiervoor dienen we ons te behoeden voor waardeoordelen door zo dicht mogelijk bij de feiten te blijven. De hierboven beschreven these dat schepping en evolutie elkander niet uitsluiten, maakt de weg vrij waarbij leerlingen over de evolutietheorie leren, zonder dat er van hen verlangt wordt om aan Gods woord wat betreft de schepping te twijfelen. Leerlingen zouden bijvoorbeeld alleen getoetst kunnen worden op hun kennis van de evolutieleer, niet op mogelijke interpretaties en consequenties ervan.

Evolutie is een niet-normatief proces die erfelijkheid en selectiemechanismen beschouwt als een verklaringsmodel voor de soortendiversiteit die wij vandaag op aarde kennen. Evolutie zegt dus niets over het ontstaan van leven, anders dan het veranderen van soorten in de loop van de generaties als gevolg van genetische variatie, voortplanting en natuurlijke selectie. Dit alles wordt in werking gezet om het voorbestaan van genetische eigenschappen te waarborgen.

De procreatie van genetisch materiaal als ultieme doel van ons bestaan betekent echter voor veel christenen een ontologische kaalslag. Dit is een interessante discussie die thuishoort in de lessen levensbeschouwing of maatschappijleer en niet in de schoolbanken van het biologielaboratorium.

Copyright © 2013 dwarsliggersschrijven.nl