Tagarchief: hermeneutiek

Schrijfkunst en de kunst van het schrijven.

Zo, dan is ie er toch eindelijk; mijn eerste echte blog. En heel toepasselijk nog wel, over schrijfkunst en de kunst van het schrijven. Ik schrijf nu een jaar een dagboek en sinds kort ook gedichten. En ik kom er steeds meer achter dat “het schrijven” wel bij me past. Het is tegelijkertijd contemplatief en creatief, onderzoekend en duidend. De toverwoorden: associatie, reflectie en integratie. Eigenschappen die een wetenschappelijk onderzoeker niet vreemd zijn. Het komt dus niet als donderslag bij heldere hemel. Toch is er iets bijzonders aan de hand- ik heb soms haast een dwangmatige neiging tot schrijven, bij het manische af. Het overkomt me gewoon, ineens komen er allemaal zinnen en woorden in m’n hoofd en die moet ik dan ook als één of andere neuroot direct opschrijven. Ik kan de gedachtenstroom die zij op gang brengt nauwelijks bijhouden, op zoek naar … het onwezenlijke wat verwezenlijkt moet worden. Maar je kent het pas, als de letters zich voor je ogen op papier (of beeldscherm) uitstorten. Dat is zo’n bijzonder verschijnsel (jaja, hét schrijverscliché) mijn schrijven lijkt wijzer dan ikzelf! Het schrijven schrijft zijn eigen verhaal en ik verbaas me telkens wat er op papier komt te staan. Het blijft me verwonderen het proces van het ontstaan van iets uit het niets, en ik lijk er nauwelijks zelf sturing over te hebben. Het vloeit gewoon uit m’n hoofd via m’n pen op papier. Het wordt werkelijk ter plekke gesmeed uit een krocht van mijn neuronale bestaan. En dat is voor iemand die proeven bedenkt op basis van voorspellingen een hele nieuwe gewaarwording kan ik je wel vertellen.

“Een taal valt samen met een specifieke ervaring van de wereld. De taal als geheel vertolkt deze ervaring. Wat we normaal onder talen verstaan – het proces van het vinden van talige equivalenten – is een proces dat zich altijd ophoudt binnen het bereik van de overgang tussen het denken tegenover het ervaren van de wereld.” De hermeneutiek (= interpretatieleer) slaat in die zin ook niet enkel de symbolische waarde van woorden maar het beoogt het interpreteren van ons gehele wezen en waarheid. Met de interpretatie ervan ervaren we de veranderde werkelijkheid. Deze redenering van de briljante Duitse filosoof Heidegger (waar ik het overigens geheel eens ben, al was het maar omdat het mijn ervaring verwoord) heeft ook als gevolg dat er dus geen sprake kan zijn van universaliteit van de interpretatie. Deze wordt daarmee een private aangelegenheid- letterlijk het toe-eigenen van het (geschreven) woord.

Dit verklaart voor mij de essentie dat het schrijven wel van mij komt maar nog niet van mij is. En dat is gewoon zo’n bizarre gewaarwording. Wilde ik eerst nog wel dat ik zowel de auteur als de verteller was, kom ik daar nu op terug. Het feit dat ik me wél de auteur voel maar niet de verteller is onderdeel van de magie van het schrijven. Ik ben de boodschapper van mijn innerlijke verteller, en dat vind ik eigenlijk wel prima. Leuk zelfs, en verrassend! Dat maakt ook dat ik het proces van het schrijven boeiender vind dan het uiteindelijke resultaat. Het moet een stem krijgen; de geboorte van een creatie die de wijde wereld in moet. De schepping uit onbevangenheid, dat is inspiratie, en dan moet het verhaal zichzelf maar zien te rooien. Het wordt dan een zelfstandige entiteit die los staat van haar verwekker. Wat wel heel grappig is dat ik door dit proces van schrijven nu ook heel anders tegen literaire interpretaties aankijk. Vond ik dat op de middelbare school nog de grootst mogelijke onzin dat men bijvoorbeeld Shakespeare vanuit een marxistisch standpunt probeerde te herinterpreteren (vooral om “vernieuwend” te zijn), want dat was toch nooit de bedoeling van Shakespeare geweest? Nu weet ik wel beter, die beste man wist waarschijnlijk zelf niet eens hoe die z’n eigen creaties interpreteren moest. Je schrijft namelijk (of liever gezegd ik schrijf niet) met een vooruitgedacht doel. Dat maakt creatief (vrij)schrijven ook fundamenteel verschillend van wetenschappelijk schrijven, want bij de laatste begin je met het doel. Een wetenschappelijk artikel is a priori teleologisch; het doel is de boodschap, jouw interpretatie van de empirische data. Dan schrijft het verhaal zichzelf helemaal niet, dan vallen boodschapper en verteller samen. Bij creatief schrijven ontstaat er een spanningsveld tussen boodschapper, verteller en interpreet; de interpretatie is a posteriori, ook voor de auteur. De Oude Grieken zagen schrijvers als boodschappers van de goden. Dat gaat mij een stap te ver, maar het klopt wel dat ikzelf een “stem” vertolk waarbij ik van te voren geen inzicht in heb, zelfs geen weet van heb. Dat maakt schrijven naast fascinerend voor mij ook zo zinvol, of zoals Heidegger het verwoord “de zelfuiting van facticiteit van de menselijke existentie”. Daarmee bedoelt hij het bekendmaken van het zelf en diens zienswijze aan zichzelf. Dit is kunst, dit onderscheid ons van andere levensvormen. Ik ben de boodschapper van mijn “zelf” geworden. Ik overstijg het mens-doen naar het mens-zijn. En wat voor mij het schrijven, en vooral dichten, zo uniek maakt ten opzichte van andere kunstuitingen is dat ik door middel van het schrijven de abstractie en symboliek van de taal zelf ter sprake breng. Nog zo’n onderscheidt tussen ons talige menszijn en niet-talige wezens. Nou ja, het moge duidelijk zijn, het schrijven is mijn nieuwe grote liefde geworden. Bovendien blijkt schrijven ook nog eens supergoed voor je gezondheid te zijn! Wat wil een mens nog meer? Meer daarover in mijn volgende blog “schrijf jezelf gezond“.

Copyright © 2013 dwarsliggersschrijven.nl

Niet van mij is dit verhaal

Ik bedenk de werkelijkheid.
Míjn vertaling van de ervaring.
Zulke interpretaties zijn,
natuurlijk
rationalisaties.
Afkomstig van onze beruchte “kwebbeldoos”.
Die kletst mij waarachtig de oren van het hoofd!

En of mijn narratieve ik nu echt bestaat of niet,
zij is in alle opzichten de woordvoerder van mijn ik.
Zij schift en schikt (als) het waar.
Geeft mij te kennen wat ik nu eigenlijk begrijp (of niet).
Ook al is het gebeuren van elke causaliteit verstoken,
en predestinatie een waanzinnig iets,
verstek gaan doet zij nimmer nooit niet.

De sluimering tussen schijn en wezen
wordt nauwlettend vermeden.
Onachtzaamheid op dit terrein,
wekt dubbelzinnigheid op lange termijn.
Liever dan maar idealist
of zelfs realist,
dan geketend zijn door de absurditeit
der twijfelachtigheid.

En zo wordt mijn kader elke dag opnieuw gesponnen,
om ‘s avonds te ontrafelen.
Zodat ik telkens weer mag beleven.
Een herinterpretatie nooit tekort kan schieten.
De kunst van het uitleggen is echt de makkelijkste niet.
Want wat is dan betekenis?
Wat is waarheid?
Of bekentenis afleggen misschien?
En inzicht dan?
Maar zo brei ik van een eindig aantal woorden
een oneindig mooi verhaal.
Mogelijkheden.
Elk zo uniek,
als ikzelf!

Hermes,
boodschapper van de goden (of onruststoker?),
is misschien lang zo gek nog niet.
Taal als regelrecht geschenk uit de hemel.
Haar aard en strekking onbegrensd,
leugenachtig, waarachtig, hartstochtig, nietig en prachtig.
Maar op haar mooist is ze stil.

Stil.
Ervaar de stilte…
Laat de stilte tot je spreken.
Of versta je haar soms niet?

Een enkele blik al voldoende.
De weerspiegeling van je ziel.
Woelig, vlak, rustig kabbelend, of met speelse rimpeling.
Kristal en krakend helder-
eindeloos eerlijk.

Stilte spreekt boekdelen,
ten minste dat wordt wel eens gezegd.
Maakt woorden overbodig,
hun verzinnelijking een onbegonnen werk.
In stilte spreekt pas je echte ik.
Buikspreker niet meer nodig!

Copyright © 2013 dwarsliggersschrijven.nl